ایرج جنتی عطایی

ایرج جنتی عطایی، متولد ۱۹ دی ۱۳۲۵ در مشهد، شاعر، ترانه‌سرا، نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر ایرانی است و از چهره‌های تأثیرگذار ترانه‌سرایی نوین ایران به شمار می‌رود. او فعالیت ترانه‌سرایی را از نوجوانی آغاز کرد و نخستین آثارش با آهنگسازی میلاد کیایی از رادیو پخش شد. نخستین ترانه رسمی او «شکوه» بود و پس از آن همکاری با پرویز مقصدی، آهنگساز برجسته موسیقی پاپ، آغازگر دوره مهمی در فعالیت حرفه‌ای او شد. «گل سرخ» با صدای ویگن از آثار شناخته‌شده این دوره است. جنتی عطایی در ادامه به استودیو طنین پیوست و همراه با ترانه‌سرایانی مانند شهیار قنبری و اردلان سرفراز و آهنگسازانی چون واروژان، بابک بیات، حسن شماعی‌زاده و سیاوش قمیشی، در شکل‌گیری موج نو ترانه ایران در دهه ۱۳۵۰ نقش مهمی داشت. ترانه‌های او با صدای داریوش، گوگوش، ابی و دیگر خوانندگان برجسته آن دوران اجرا شدند. در سال ۱۳۵۱ به دلیل ارزش‌های هنری و اجتماعی آثارش برنده جایزه فروغ شد. او همچنین با بابک بیات ترانه «جنگل» را با صدای داریوش منتشر کرد. «بن‌بست»، «خونه» و «جنگل» از جمله آثاری بودند که توجه ساواک را به فعالیت‌های او جلب کردند و در سال ۱۳۵۳ به دستگیری جنتی عطایی و داریوش انجامید. ایرج جنتی عطایی در آذر ۱۳۵۷ ایران را ترک کرد و از آن زمان در تبعید به فعالیت ادبی و هنری ادامه داد. او بیش از ۳۰۰ ترانه برای خوانندگان مختلف سروده و آثارش در چندین دهه از موسیقی پاپ ایران حضور داشته است. از شناخته‌شده‌ترین آثار او می‌توان به شعر ترانه «فریاد زیر آب» با صدای داریوش و آهنگسازی بابک بیات اشاره کرد. در کنار ترانه‌سرایی، جنتی عطایی در زمینه شعر، نمایشنامه‌نویسی و کارگردانی تئاتر نیز فعالیت گسترده‌ای داشته است. از نمایشنامه‌های شناخته‌شده او می‌توان به «سوگنامه برای تو»، «شکستن و رستن»، «فاخته دهان‌دوخته»، «پرومته در اوین»، «رستمی دیگر، اسفندیاری دیگر»، «پروانه‌ای در مشت» و «رفت و برگشت» اشاره کرد. بسیاری از این آثار در اروپا، آمریکا، کانادا و استرالیا روی صحنه رفته‌اند. او همچنین از بنیان‌گذاران گروه تئاتری مزدک بوده است. جنتی عطایی در زمینه سینما نیز به نگارش فیلمنامه پرداخته و آثاری مانند «سرگروهبان» و «فدایی» پیش از انقلاب بر اساس فیلمنامه‌های او ساخته شدند. از کتاب‌های منتشرشده او در زمینه ترانه می‌توان به «زمزمه‌های یک شب ۳۰ ساله»، «مرا به خانه‌ام ببر» و «سلام کن به عشق، به انسان» اشاره کرد. ایرج جنتی عطایی با ترکیب شعر، ترانه، تئاتر و نگاه اجتماعی، یکی از مهم‌ترین چهره‌های ادبی و هنری موسیقی پاپ معاصر ایران محسوب می‌شود و بخش مهمی از میراث ترانه‌سرایی ایران با نام او پیوند خورده است.